Kara Delik Nedir?
Kara delikler ışık da dahil olmak üzere hiçbir maddenin kendisinden kaçamayacağı kadar büyük bir kütle çekim alanına sahip olan kozmik nesnelerdir.
Kara delikler öylesine yoğun ve kütleleri o kadar büyüktür ki; bir çay kaşığı kadarı Güneş’in kütlesinin onlarca, milyonlarcasına denk gelebilir.
Kara Deliği Oluşturan Kısımlar Nelerdir?
Bir kara delik tekillik, olay ufku, foton küresi, toplanma diski ve jet akımı denilen kısımlardan oluşur. Hadi gelin bu kısımları sırasıyla inceleyelim.
1. Tekillik
Kara deliğin merkezi olan ve sonsuz yoğunlukta bulunan yere tekillik denir. Kara delikten kaçamayan tüm maddeler burada birikir ve sıkışır. Burası çekilen maddelerin son durağıdır.
2. Olay Ufku
Olay ufku dediğimiz bölge ise ışığın bile artık kaçamadığı, geri dönüşün olmadığı sınır bölgesidir. Olay ufkunu geçersek eğer artık karanlık bölgedeyiz demektir. Kara delik kendine madde çektikçe kütlesi büyüyeceği için olay ufku da sürekli genişler.
3. Foton Küresi
Foton küresi olarak adlandırılan ışık alanı ise olay ufkunun dışında bulunan parlak halka görünümündeki kısımdır. Kütle çekiminin muazzam büyüklüğünden dolayı ışık halka şeklinde görünüyor. Halbuki ışığın doğrusal bir şekilde görünmesi beklerdik.
4. Toplanma Diski (Yığılma Diski)
Toplanma diski olan bölgede ise çok hızlı bir şekilde ilerleyen ve bu hızdan dolayı sıcaklıkları artan toz ve gazlar bulunur. Bu gazlar kara delik tarafından yutulmayı bekler, bazıları ise kendilerine sıra gelmeden kurtulmayı başarabilirler.
5. Jet Akımı
Kara delik yıldızlarla, gazlarla beslendikçe jet akımı dediğimiz patlamalar gerçekleşebilir. Bu patlamalar neticesinde maddeler uzayda binlerce ışık yılı mesafeye ulaşabilirler.
Kara Delik Nasıl Oluşur?
Kara delikler en yaygın olarak Güneş’in kütlesinden kat kat daha fazla olan yıldızların süpernova patlamaları neticesinde oluşurlar. Büyük kütleli yıldızlar enerjilerini bitirdiklerinde merkezlerine doğru çökerler bu da muazzam bir kütlenin sıkışması ve yoğunluğunun aşırı derecede artması demektir. Patlama kaçınılmaz olduğunda yıldız kütlesinin yüzde 85-90 nını uzaya fırlatarak ölür ve geriye kara delik kalır.
Kara deliğin oluşmadığı durumlarda ise nötron yıldızları oluşabilir. Ayrıca Güneş’in kütlesinden daha az kütleye sahip olan yıldızların çökerek ölmeleri sonucunda ise beyaz cüceler oluşur.
Bir başka kara delik oluşma durumu ise çok büyük kütleli iki cismin birbirleriyle çarpışmasıdır. Örneğin iki nötron yıldızının çarpışması sonucunda kara delik oluşabilir.
Kara Delik Neden Siyahtır?
Kara deliklerde olay ufkunu geçtikten sonra artık geri dönülmez yola girilmiş olur. Yani muazzam büyüklükteki kütle çekiminden kaçmak artık imkansızdır. O kadar ki ışığı bile kendine çeker, yani ışığın yansıması bize ulaşmadığından kara delik siyah olarak görünür.
Kara Deliğe Yakalanırsak Ne Olur?
Bir kara deliğin olay ufkundan geçtikten sonra büyük bir kütle çekimine maruz kalacağımızdan kozmik spagettileşme durumuna uğrayacağımız varsayılmaktadır. Yani hücrelerimize kadar ayrılıp sossuzluğa yelken açarız.
En Büyük Kara Delik Hangisidir?
Bilinen en büyük kara delik Güneş’imizin kütlesinden 66 milyar kat daha fazla kütleye sahip olan Ton 618 adlı kara deliktir. Hayal edemeyeceğimiz kadar inanılmaz bir büyüklük…
Her ne kadar kara delikler her şeyi yutan canavarlar gibi görünseler de yaşamımızı onlardan birine borçluyuz. Güneş Sistemi’miz ve Samanyolu Galaksisi bir kara delikten püskürtülen maddeler neticesinde oluşmuştur. Ama yine de kendi içlerindeki bilinmezlikler ile bizden uzak durmaları şimdilik bizler için daha iyi sanki.
Ne kadar ilginç değil mi; evrende bir toz taneciği kadar bile değiliz. Ama dünyaları biz yarattık!